LINDA MALHERBE

Malherbe (1969) is een kind van Rotterdam-Zuid. In haar geboortewijk lijken kunst en cultuur op het eerste gezicht ver weg. Haar vader maakt lange dagen bij Gist-Brocades in Delft, waar hij werkt aan medicijnen. Haar moeder, die de huishoudschool volgde, is actief als vrijwilliger op de school van Malherbe en haar twee jongere broers. Van poppenkast tot toneel: spelenderwijs maakt zij het belang van creativiteit en gemeenschapsvorming voor haar dochter invoelbaar.

Hartstocht voor verhalen
Al jong ontdekt Malherbe haar liefde voor schrijven en fotografie. In het maken van de schoolkrant vindt ze haar passie: zoeken naar inspirerende verhalen. Ze reist door het land om mensen te interviewen die haar aanspreken. Na het VWO droomt ze van een studie journalistiek of fotografie. Helaas wordt ze op de School voor Journalistiek uitgeloot en bij de opleiding fotografie afgewezen.

Ze zit niet bij de pakken neer. Via tijdelijke banen rolt ze langzaam de wereld van cultuur en evenementen in. Daar kan ze haar nieuwsgierigheid kwijt en slijpen aan haar professionele vaardigheden. Vrijwilligerswerk bij Theater De Stoep in Spijkenisse resulteert in een baan bij Rotterdam Festivals. Daar raakt ze betrokken bij de organisatie van grote evenementen en ervaart ze hoe culturele projecten het leven van mensen kunnen verrijken.

Leerschool
Later volgt Malherbe in de avonduren de opleiding Culturele en Maatschappelijke Vorming (CMV) aan de Hogeschool Rotterdam, een – inmiddels opgeheven -studierichting waarin welzijnswerk wordt gecombineerd met cultuur. De inhoud sluit naadloos aan bij haar dan al ontluikende visie: cultuur en maatschappelijke betrokkenheid betekenisvol met elkaar in verband brengen.

Ze specialiseert zich in het ontwikkelen van nieuwe vormen van ontmoeting en verbinding. Daarbij vormen persoonlijke verhalen steeds het vertrekpunt. Volgens haar wekken goed vertelde levensverhalen vanzelf de belangstelling van anderen.

Eigen bureau
Na zeven jaar bij Rotterdam Festivals kiest Malherbe voor zelfstandigheid. Via haar bureau Onkruid & Roos legt ze zich toe op evenementen en projecten - met story telling als kern. In 2008 zet ze, samen met fotograaf Joop Reijngoud, het fotoproject Rotterdam, de Zuiderlingen op. Dit mondt uit in een openluchttentoonstelling bij de Maashaven.

In aansluiting daarop verschijnt een publicatie met 155 kleurrijke groepsportretten van uiteenlopende gemeenschappen in Rotterdam-Zuid, van sportverenigingen en muziekgroepen tot religieuze gemeenschappen en een Surinaamse zangvogelvereniging. De zeggingskracht van de achterliggende verhalen overtuigt Malherbe ervan dat iemand met maatschappelijk gezag hun waarde zichtbaar moet maken. Daarom mailt ze het Koninklijk Huis met de uitnodiging aan koningin Beatrix om de opening van de expositie bij te wonen. De koningin komt en is zo onder de indruk van wat zij ziet dat zij zich afvraagt of zulke initiatieven niet in heel Nederland van de grond moeten komen.

Katendrecht als medespeler
Speurend naar een overdekte locatie voor de foto-expositie stuit Malherbe op het hoekpand Belvédère in Katendrecht, een locatie met een rijke, soms roerige geschiedenis. Het pand aan de Rechthuislaan, gebouwd in 1894, heeft talloze functies gehad: café-restaurant, jazzdancing, bioscoop, worstelarena, nachtclub.

Het gebouw is onlosmakelijk verbonden met de geschiedenis van Katendrecht. Een wijk die ooit groene buitenplaats was, vervolgens havenkwartier, daarna eerste Chinatown van Europa en uiteindelijk een rauw stadsgebied. De verhalen van zeelieden, nachtclubuitbaters, migranten en kunstenaars vormen een rijke voedingsbodem.

De Volkskeuken: verhalen aan tafel
In 2010 ontstaat het eerste vaste programma: de Volkskeuken. De Volkskeuken is dagelijks open. Lunch, avondprogramma’s en kook- en vertelworkshops bieden bewoners en passanten een plek om samen te eten en verhalen aan elkaar te vertellen. De Volkskeuken vormt ook het hart van de zaalverhuur: bij feesten, trainingen of teamdagen koken gastkoks voor gezelschappen.

Op gezette tijden bereidt een Rotterdammer - vaak met een migratieachtergrond - zijn of haar favoriete gerechten. Al kokend vertelt deze persoon dan fragmenten uit zijn of haar levensverhaal. Het concept werkt: geuren en smaken maken gesprekken los. Van lieverlee ontstaat een vaste kern van bezoekers en het idee rijpt om het hele pand te benutten voor het vertellen van verhalen, het houden van ontmoetingen en het ontwikkelen van culturele programma’s.

Heldere drijfveer
Aan de uitbouw van Verhalenhuis Belvédère ligt geen masterplan ten grondslag. Wel is door de tijd heen sprake van een heldere drijfveer: prikkelen tot het vertellen van verhalen en tot het ontsluiten van deze verhalen voor een grotere groep wijk- en stadsbewoners. Al vanaf de eerste exposities worden persoonlijke geschiedenissen vervlochten met kunst en fotografie. Bezoekers komen vaak spontaan binnen met herinneringen. Regelmatig worden ook foto’s en objecten aangeboden.

Linda Malherbe laat zich onder meer inspireren door Orhan Pamuk. Deze Turkse schrijver pleit in een manifest voor kleinschalige, lokale musea. Volgens hem zijn de persoonlijke, alledaagse verhalen van individuen rijker en boeiender dan de zogenaamd representatieve verhalen verteld door de maatschappelijke elites in prestigieuze musea. Ook aan het ROMA-theater in Antwerpen spiegelt zij zich. Dit monumentale art-decogebouw, midden in de multiculturele wijk Borgerhout, staat bekend als een muziektempel met een gevarieerd hedendaags aanbod, maar vervult ook een duidelijk lokale functie. Er is veel ruimte voor sociale programma’s en open huis-activiteiten.

Van slooppand tot lichtend voorbeeld
Het pand Belvédère stond jarenlang op de nominatie om gesloopt te worden. Door aan de slag te gaan en draagvlak te creëren, overtuigt Malherbe de eigenaar van de meerwaarde van het huis voor de buurt en de stad. In 2012 wordt het gebouw - met steun van particulieren, Rabobank en fondsen - via een innovatieve regeling, de zogeheten Belvédère Obligaties, aangekocht. De obligaties, die een waarde vertegenwoordigen van 2500 euro en in vijf jaar worden omgezet in een schenking, brengen honderden betrokkenen samen in de Bende van de Zwarte Hand. De naam is een speelse verwijzing naar de boeken over de Rotterdamse straatjongen Pietje Bell. De groep sympathisanten, die zich in de loop der tijd gestaag uitbreidt, draagt het huis niet alleen financieel maar ook inhoudelijk.

In ruim tien jaar groeit het Verhalenhuis van lokaal grassrootsinitiatief, met circa 200 vrijwilligers, zelfs uit tot nationaal voorbeeld. Flink wat gemeenten en culturele instellingen tonen interesse in de formule. Wat meewerkt is een wijziging in het voorheen nogal stoffige landelijk erfgoedbeleid. In lijn met het Verdrag van Faro kiest Nederland sinds enkele jaren voor een omgang met erfgoed waarbij burgers actief worden betrokken bij hun geschiedenis.

Via het zogeheten Verhalendepot heeft het Verhalenhuis Belvédère sinds enkele jaren zijn vleugels uitgeslagen in heel Rotterdam. In samenwerking met gemeenschappen uit de stad (zoals de Chinese, Joodse, Kaapverdische gemeenschappen en Rotterdammers uit de wederopbouwperiode) is een dynamische collectie aangelegd met verhalen en objecten. In het najaar van 2025 is de collectie van Depot Boijmans Van Beuningen naar het nieuwe migratiemuseum Fenix verhuisd.

Vernieuwer met een visie
Linda Malherbe is een vernieuwende kracht met een uitgesproken visie op de relatie tussen cultuur, erfgoed en gemeenschapsvorming. Voor haar werk ontvangt zij onder meer de Laurenspenning in 2017 en de Visionary Award van Kunstinstituut Melly in 2022. Niet alleen slaag zij erin een bedreigd historisch pand te behouden, zij weet dit ook te transformeren tot een levendige culturele huiskamer voor de stad.

Voor Malherbe zijn cultuur en erfgoed geen zwijgende overblijfselen van wat ooi was, maar sporen van levens waarover verteld moet worden. Vanuit die overtuiging brengt zij het verleden van buurt en stad telkens opnieuw in aanraking met het heden van hun bewoners. Met haar tegelijkertijd experimenterende en professionele manier van werken verlegt zij bovendien de betekenis van erfgoed: niet de stenen en de dingen staan centraal, maar de herinneringen van de mensen die met verbeeldingskracht tot leven worden gewekt. Zo krijgt ook het buurtgericht werken een nieuwe culturele en maatschappelijke diepgang.