Historisch Centrum Sociaal Werk
Zonder verleden geen toekomst
NL | EN

Het Historisch Centrum Sociaal Werk (HCSW) is in 2025 opgericht om het historisch bewustzijn van professionals, bestuurders en beleidsmakers in het brede sociaal domein te stimuleren.

Het HCSW stimuleert onderzoek en onderwijs en biedt een platform waar alles wat van historisch belang is wordt opgeslagen en doorgegeven. Met het ontsluiten van deze kennis beoogt het HCSW beleid en praktijk van het sociaal werk van een historisch fundament te voorzien en het sociaal werk minder kwetsbaar te maken voor de waan van de dag.

> Over het HCSW, stuurgroep, medewerkers en programmaraad

> Van de redactie

> Nieuwsbrief-archief

In de schijnwerper


Bert Middel was als politicus, publicist en lector richtinggevend in het denken over welzijnswerk en de rol van sociale professionals

Bert Middel was als politicus, publicist en lector richtinggevend in het denken over welzijnswerk en de rol van sociale professionals

Met het overlijden van Bert Middel (Groningen, 24 juni 1952 – 2026) verliest de Nederlandse sociaaldemocratie een bestuurder en politicus wiens belangstelling zich gedurende zijn hele loopbaan uitstrekte tot de positie van mensen die niet vanzelfsprekend toegang hadden tot macht, invloed en maatschappelijke zekerheid. Middel was Tweede en Eerste Kamerlid voor de PvdA, burgemeester van Smallingerland en dijkgraaf van Noorderzijlvest. Minder zichtbaar, maar minstens zo kenmerkend voor zijn loopbaan, was zijn langdurige betrokkenheid bij het welzijnswerk en bij de ontwikkeling van het sociaal werk als maatschappelijke professie. Hij had een zwak voor opbouwwerk, slaagde erin om de landelijke ondersteuningsstructuur van het opbouwwerk lange tijd overeind te houden en publiceerde vele kritische beschouwingen in het vakblad MO Samenlevingsopbouw. 

Dossier artikelen Bert Middel in Canon samenlevingsopbouw

> Lees meer

Het HCSW is een gezamenlijk initiatief van:

Beroepsvereniging van Professionals in Sociaal Werk (BPSW)</
Vereniging Canon sociaal werk
Kamphuis Stichting
Movisie, kenniscentrum sociale vraagstukken

Actueel

Gouden Kalf voor stemmen-documentaire kent voorgeschiedenis van veertig jaar

Gouden Kalf voor stemmen-documentaire kent voorgeschiedenis van veertig jaar

8 oktober 2026 | Aan de prachtige documentaire Mijn woord tegen het mijne van Maasja Ooms (foto), terecht beloond met een Gouden Kalf op het Nederlands Filmfestival, gaat een intrigerende geschiedenis vooraf. Deze wordt uit de doeken gedaan in... [ + ]

8 oktober 2026 | Aan de prachtige documentaire Mijn woord tegen het mijne van Maasja Ooms (foto), terecht beloond met een Gouden Kalf op het Nederlands Filmfestival, gaat een intrigerende geschiedenis vooraf. Deze wordt uit de doeken gedaan in een Interview met Robert Stamboliev door Silvia van der Werve op psychonet.nl. Stamboliev is de man achter de voice-dialoque, een vorm van gespreksvoering die Marius Romme en Sandra Escher in de jaren tachtig gebruikten om een andere aanpak te ontwikkelen voor het leren omgaan met stemmen - een verschijnsel waar een op de tien Nederlanders mee te maken heeft. Psychiater Dirk Corstens, die nauw samenwerkte met Romme en Escher, zag Stamboliev later aan het werk en paste het rechtstreeks spreken met stemmen toe in zijn aanpak. Bijna veertig jaar later is die benadering op een indringende wijze in beeld gebracht in de documentaire Mijn woord tegen het mijne. 

Zie ook: biografisch portret van Marius Romme

[ - ]
> Lees meer
Uit de schatkamer van het sociaal werk: de beroepscode door Bertje Jens

Uit de schatkamer van het sociaal werk: de beroepscode door Bertje Jens

2 oktober 2026 | Sommige teksten verdienen het om opnieuw ontdekt te worden. Ze vertellen niet alleen een belangrijk verhaal over het verleden, maar laten ook zien waar het sociaal werk van vandaag zijn wortels heeft. Daarom starten we... [ + ]

2 oktober 2026 | Sommige teksten verdienen het om opnieuw ontdekt te worden. Ze vertellen niet alleen een belangrijk verhaal over het verleden, maar laten ook zien waar het sociaal werk van vandaag zijn wortels heeft. Daarom starten we met een nieuwe rubriek: Uit de schatkamer van het sociaal werk. De aftrap wordt verzorgd door een bijzondere uitgave van Bertje Jens, pionier van het maatschappelijk werk en auteur van de eerste beroepscode voor maatschappelijk werkers in Nederland. Haar werk biedt een inkijk in de ontwikkeling van professionele waarden, ethische afwegingen en de maatschappelijke opdracht van het vak. Een historisch werk dat laat zien hoe de fundamenten van het sociaal werk werden gelegd en waarom ze nog altijd van betekenis zijn. 

 

[ - ]
> Lees meer
Oproep:  Vrijwilligers en stagiaires gezocht voor de opbouw van het Archief Sociaal Werk! 

Oproep: Vrijwilligers en stagiaires gezocht voor de opbouw van het Archief Sociaal Werk! 

2 oktober 2026 | Het Historisch Centrum Sociaal Werk draagt bij aan de archivering van honderd jaar geschiedenis van het sociaal werk. En jij kunt daaraan meewerken. 

We zoeken enthousiaste vrijwilligers en stagiaires die willen helpen met... [ + ]

2 oktober 2026 | Het Historisch Centrum Sociaal Werk draagt bij aan de archivering van honderd jaar geschiedenis van het sociaal werk. En jij kunt daaraan meewerken. 

We zoeken enthousiaste vrijwilligers en stagiaires die willen helpen met inventariseren, selecteren, beschrijven en digitaliseren van documenten en objecten. Zodat sociaal werkers, studenten, docenten en onderzoekers dit mooie archiefmateriaal kunnen benutten in hun werk. De werkzaamheden worden ondersteund door het historisch centrum. Samen vormen we een team.

Het archief is voorlopig gevestigd bij de Beroepsvereniging van Professionals in het Sociaal Werk (BPSW) aan de Leidseweg in Utrecht, waar je op maandag, woensdag en vrijdag van harte welkom bent. 

Waarom dit archief belangrijk is:

Het sociaal werk heeft een rijke geschiedenis van meer dan een eeuw. Door die geschiedenis zorgvuldig vast te leggen, kunnen we lessen trekken voor de toekomst. Het archief van de BPSW wordt openbaar toegankelijk voor iedereen. Naast het archief van de BPSW zijn er nog andere archieven met interessante historische informatie over het sociaal werk. Hier werken we zoveel mogelijk mee samen.  

Wat bieden we?

- Een rol die aansluit bij jouw kwaliteiten en interesses

- Een passende vrijwilligersvergoeding 

- Samen werken in een team

- Samen werken aan een collectieplan én een duurzame plek voor het archief.

- Mogelijkheid tot stage voor studenten 

Op onze website vind je een overzicht van de archieven die we al in kaart brachten (klik hieronder op 'Lees meer')  

Interesse?

Neem gerust contact op met onze kwartiermaker, Peter Rensen: 06 55 44 05 85

Wil je bijdragen aan dit bijzondere project? Meld je aan!

[ - ]
> Lees meer
Handreiking moet begrip vergroten voor blijvende gevolgen schoolgijzeling Bovensmilde

Handreiking moet begrip vergroten voor blijvende gevolgen schoolgijzeling Bovensmilde

21 september 2026 | Een gebeurtenis die staat gegrift in de collectieve geschiedenis van Nederland: de schoolgijzeling in Bovensmilde. Bijna vijftig jaar later ervaren betrokkenen nog altijd de gevolgen van de ingrijpende gebeurtenissen in 1977. Om zorgverleners, sociale... [ + ]

21 september 2026 | Een gebeurtenis die staat gegrift in de collectieve geschiedenis van Nederland: de schoolgijzeling in Bovensmilde. Bijna vijftig jaar later ervaren betrokkenen nog altijd de gevolgen van de ingrijpende gebeurtenissen in 1977. Om zorgverleners, sociale professionals, werkgevers en andere professionals meer inzicht te geven in die langdurige impact, is op 1 september in Bovensmilde een nieuwe handreiking gepresenteerd.

De publicatie is ontwikkeld naar aanleiding van onderzoek van ARQ Psychotrauma Centrum uit 2025 naar de langetermijngevolgen van de schoolgijzeling. Uit dat onderzoek blijkt dat veel getroffenen ook tientallen jaren later nog te maken hebben met de psychische en sociale gevolgen van de gijzeling en de periode daarna.

De handreiking bedoeld voor professionals die in hun werk in contact komen met getroffenen. Daarnaast kunnen betrokkenen het document zelf gebruiken om anderen inzicht te geven in wat zij hebben meegemaakt en welke invloed dat nog altijd op hun leven kan hebben.

Het ARQ-onderzoek en de handreiking richten zich primair op de psychosociale schade van de mensen die in de school zaten en de directe doorwerking daarvan in hun gezinnen. Wel besteedt het document expliciet aandacht aan de brede impact op de gehele gemeenschap van Bovensmilde, inclusief de Molukse gemeenschap, en hoe de situatie historisch is ontstaan.

Een belangrijke conclusie uit het onderzoek is dat kennis over de schoolgijzeling en de mogelijke gevolgen ervan vaak ontbreekt. Getroffenen geven aan dat zij in gesprekken met hulpverleners, werkgevers of andere instanties regelmatig opnieuw moeten uitleggen wat er in 1977 gebeurde. Ook ervaren zij soms onbegrip voor de impact die de gijzeling nog steeds heeft.

Die herhaalde uitleg wordt door veel betrokkenen als belastend ervaren. Daarom bestond er behoefte aan toegankelijke achtergrondinformatie die eenvoudig gedeeld kan worden met professionals en anderen in de omgeving van getroffenen. De nieuwe handreiking moet daarin voorzien.

De publicatie beschrijft de historische achtergrond van de gijzeling en gaat uitgebreid in op mogelijke langetermijngevolgen, waaronder posttraumatische stressklachten (PTSS). Ook bevat zij praktische aanbevelingen voor een passende benadering en ondersteuning van mensen die de gijzeling hebben meegemaakt.

In de handreiking komt ook de stem van getroffenen zelf aan bod. Een voormalig gegijzelde beschrijft hoe verschillend de ervaringen met professionals kunnen zijn. Bij een eerste hulpverlener voelde hij zich niet gehoord toen hij de gijzeling ter sprake bracht. Een latere professional nam wel de tijd om te luisteren, stelde vragen en gaf ruimte aan emoties. Dat maakte volgens hem een groot verschil. ‘Ik had toen het idee dat iemand begreep hoe belangrijk dit voor mij was’, aldus de voormalig gegijzelde. Hij hoopt dat professionals mensen de ruimte geven om hun verhaal te vertellen op een manier die aansluit bij hun persoonlijke situatie.

De handreiking werd op 1 september gepresenteerd in Dorpshuis De Spil in Bovensmilde. Dat gebeurde in aanwezigheid van getroffenen, familieleden en professionals. De handreiking wordt verspreid onder zorg- en hulpverleners in de regio.

De schoolgijzeling van Bovensmilde vond plaats in mei 1977. Vier Molukse jongeren bezetten de openbare basisschool en hielden 105 leerlingen en vijf leerkrachten gegijzeld. Met de actie wilden zij aandacht vragen voor de strijd voor een onafhankelijke Republiek der Zuid-Molukken (zie ook: Publicatie: Kazernekind - Canon Sociaal Werk) en de vrijlating van Molukse actievoerders die eerder waren gearresteerd. Na vier dagen werden de kinderen en één leerkracht vrijgelaten. Op 11 juni 1977 kwam na twintig dagen een einde aan de gijzeling toen mariniers de school binnentrokken en de resterende leerkrachten bevrijdden.Voor Nederland betekende de gijzeling een ongekende gebeurtenis. De nieuwe handreiking laat zien dat de gevolgen ervan, voor velen die erbij betrokken waren, nog altijd voelbaar zijn.

[ - ]
> Lees meer
 Jaarbericht HCSW 2025-2026: een veelbelovende start

 Jaarbericht HCSW 2025-2026: een veelbelovende start

18 september 2026 | In korte tijd heeft het Historisch Centrum Sociaal Werk (HCSW) zich ontwikkeld tot een herkenbaar platform voor geschiedenis, onderzoek, onderwijs, archieven en erfgoed in het sociaal werk. Het eerste jaarbericht laat zien hoe historische kennis... [ + ]

18 september 2026 | In korte tijd heeft het Historisch Centrum Sociaal Werk (HCSW) zich ontwikkeld tot een herkenbaar platform voor geschiedenis, onderzoek, onderwijs, archieven en erfgoed in het sociaal werk. Het eerste jaarbericht laat zien hoe historische kennis kan bijdragen aan een sterker en toekomstbestendig sociaal domein.

Van de lancering van de HCSW-website en nieuwe samenwerkingen met onderwijs en onderzoek tot drukbezochte symposia, publicaties en de groei van het netwerk: het jaarbericht biedt een overzicht van de belangrijkste activiteiten en resultaten van de periode januari 2025 tot juli 2026.

Nieuwsgierig naar wat er is bereikt en welke plannen er zijn voor de toekomst? Lees het jaarbericht en ontdek hoe het HCSW werkt aan het historisch fundament van sociaal werk.

[ - ]
> Lees meer
Tara Singh Varma (78) overleden: strijder voor kwetsbaren en brug tussen politiek en gemeenschap

Tara Singh Varma (78) overleden: strijder voor kwetsbaren en brug tussen politiek en gemeenschap

16 september 2026 | Oud-politica Tara Singh Varma is op 78‑jarige leeftijd overleden. Singh Varma was de eerste vrouw van kleur in de Tweede Kamer. Ze liet een gemengd maar invloedrijk nalatenschap achter in het sociaal werk en... [ + ]

16 september 2026 | Oud-politica Tara Singh Varma is op 78‑jarige leeftijd overleden. Singh Varma was de eerste vrouw van kleur in de Tweede Kamer. Ze liet een gemengd maar invloedrijk nalatenschap achter in het sociaal werk en de positie van kwetsbare groepen in Nederland.

Als raadslid in Amsterdam en later als Tweede Kamerlid zette ze zich onvermoeibaar in voor vrouwen met een migratieachtergrond, sekswerkers, nieuwkomers en de Surinaamse gemeenschap, die zij niet alleen politiek vertegenwoordigde maar ook persoonlijk opving: wie nergens terechtkon, kon , zo werd gezegd, aanschuiven bij ‘bij Tara aan tafel’.

In de enquête naar de Bijlmerramp in 1992 bracht ze de stem van Surinaamse en Antilliaanse slachtoffers nadrukkelijk onder de aandacht, in een tijd waarin deze groepen zich nauwelijks gehoord voelden door de overheid.

Hoewel haar politieke loopbaan werd overschaduwd door de affaire rond haar verzonnen ziekte, bleef Singh Varma zich buiten de schijnwerpers inzetten voor gemeenschappen in Amsterdam en schreef ze over Suriname en migratie.

Met haar dood verliest Nederland een activist die sociaal werk verbond met directe nabijheid, en een pionier die de weg baande voor politici met een migratieachtergrond.

 

[ - ]
> Lees meer
> Ga naar het nieuwsarchief

Bestel nu

Moderne geschiedenis van het sociaal werk

‘Van der Lans leidt ons op een verhelderende wijze door de geschiedenis van mensen, niet alleen professionals, die werken aan een rechtvaardiger samenleving.’

Fresco Sam-Sin bij OVT