Historisch Centrum Sociaal Werk
Zonder verleden geen toekomst
NL | EN
Said (Paul)  Scheerder

Said (Paul) Scheerder (1946 - 2026)

maatschappelijke opvang, armenzorg

richtte in 1985 in Amsterdam-Noord het Leefkringhuis op, waarvan hij ruim dertig jaar lang de drijvende kracht was. Zijn motto: ‘Niet lullen maar helpen.’


‘Meneer Paul’ en het Leefkringhuis in de Vogelbuurt in Amsterdam-Noord

Op 29 september 2026 overleed Said (Paul) Scheerder op 80-jarige leeftijd. In Amsterdam-Noord was hij decennialang een begrip. Buurtbewoners kenden hem als ‘Meneer Paul’, anderen noemden hem de ‘godfather van de Vogelbuurt’. Die bijnaam zegt iets over de bijzondere positie die hij in de wijk innam: niet als bestuurder op afstand, maar als iemand bij wie mensen rechtstreeks binnenliepen wanneer ze vastliepen. Zijn naam is vooral verbonden met het Gère Paulussen Leefkringhuis in de Vogelbuurt, waarvan hij ruim dertig jaar het gezicht en de drijvende kracht was.
 
Scheerder werd op 29 maart 1946 in Amsterdam geboren. Zijn maatschappelijke betrokkenheid begon al in de jaren zestig. Naast zijn werk bij dagblad Het Parool, waar hij uiteindelijk chef binnendienst was, deed hij vrijwilligerswerk bij Pro Juventute, destijds actief op het terrein van pleegzorg en voogdij. Via dat werk raakte hij betrokken bij kinderen uit Amsterdam-Noord die thuis onder moeilijke omstandigheden leefden.
 
Buurtvrijwilliger Gère Paulissen

Een belangrijke figuur in die periode was politieman en buurtvrijwilliger Gère Paulussen. Paulussen zette zich in voor kinderen uit arme en problematische gezinnen in Noord. Samen met anderen ontstond het initiatief om in Oostenrijk een vakantiehuis te realiseren, het Hollandheim, waar kinderen uit de buurt enige tijd uit hun vaak moeilijke thuissituatie konden komen. Scheerder gebruikte zijn contacten bij Het Parool om aandacht en geld voor het initiatief te mobiliseren. Een artikel van journalist Rob Wouters leidde volgens Scheerder tot een enorme stroom aan giften en materialen. Het vakantiehuis kwam er en Scheerder zou het later een van de hoogtepunten uit zijn leven noemen. 
   Juist tijdens dat vakantiewerk werd duidelijk dat sommige problemen veel dieper gingen. Kinderen vertelden over mishandeling en verwaarlozing. Een aantal kinderen werd na terugkomst uit Oostenrijk zelfs niet door hun ouders opgehaald en bleek op straat of in geïmproviseerde onderkomens te slapen. Voor Scheerder was dat het moment waarop vakantiehulp niet langer voldoende was. Er moest in de wijk zelf een plek komen waar kinderen onmiddellijk terechtkonden.
 
Leefkringhuis

Daaruit ontstond midden jaren tachtig het Leefkringhuis. Scheerder liet zich inspireren door het idee van een leefkringhuis in de Jordaan: niet één instantie is verantwoordelijk voor een kind of gezin, maar de hele sociale omgeving — ouders, school, huisarts, politie, sportvereniging en buurt. De naam van de nieuwe voorziening in Noord werd verbonden aan Gère Paulussen, die voor Scheerder symbool stond voor praktische solidariteit met kinderen die tussen wal en schip dreigden te raken. 
   Het begon eenvoudig, met een pand en ongeveer tien opvangplaatsen. Maar de vraag bleek veel groter. Het Leefkringhuis groeide uit tot een netwerk van opvanglocaties. In 2017 sprak Scheerder over negen huizen met in totaal 32 bedden; andere bronnen beschrijven in latere jaren vijf opvanghuizen en twee voedselbanken. De opvang verschoof bovendien van alleen kinderen naar vrouwen en kinderen die bijvoorbeeld vanwege huiselijk geweld acuut onderdak nodig hadden. 

‘Niet lullen maar helpen’

Minstens zo belangrijk werd het sociale spreekuur. Daar kwam de eigen stijl van Scheerder misschien het duidelijkst naar voren. Mensen konden er aankloppen met vrijwel alles: schulden, een onbegrijpelijke belastingaanslag, huurachterstanden, dreigende huisuitzetting, relatieproblemen of formulieren waar zij niet uitkwamen. Volgens Scheerder was juist die brede toegankelijkheid essentieel. Mensen hoefden niet eerst in een categorie te passen voordat ze hulp kregen. De praktijk was: iemand komt binnen met een probleem en wordt geholpen. 
   Daarmee vormde het Leefkringhuis soms een scherp contrast met de steeds verder geprofessionaliseerde en geprotocolleerde hulpverlening. Scheerder had weinig geduld met lange procedures wanneer iemand acuut in de problemen zat. Het motto dat later met het Leefkringhuis werd verbonden, ‘niet lullen maar helpen’, paste goed bij zijn werkwijze. Tegelijkertijd was het huis geen geïsoleerde vrijwilligersorganisatie. Het onderhield contacten met woningcorporaties, gemeente, welzijnsorganisaties en bedrijven, juist om oplossingen voor buurtbewoners mogelijk te maken. 

Human-documentaire Schuldig

Die werkwijze kreeg landelijke bekendheid door de HUMAN-documentaireserie Schuldig uit 2016. De serie liet de schuldenproblematiek in Amsterdam-Noord zien aan de hand van mensen die er dagelijks mee leefden. Scheerder verscheen daarin als iemand die de gevolgen van armoede van zeer nabij kende. Hij bekritiseerde het idee dat mensen met ernstige schulden vooral ‘zelfredzaam’ moesten worden en wees erop dat bureaucratie problemen juist kon verergeren. De serie maakte hem buiten Amsterdam-Noord tot een herkenbaar gezicht van een praktische, betrokken vorm van sociaal werk. 
   Zijn betrokkenheid bleef echter vooral geworteld in de Vogelbuurt. Scheerder zag van dichtbij hoe Amsterdam-Noord veranderde. De sluiting van de scheepswerven in de jaren tachtig betekende massale werkloosheid. Tegelijkertijd veranderde de bevolking van de wijk en nam de sociale problematiek toe. Later zag hij hoe delen van Noord juist aantrekkelijker werden voor nieuwe, meer welvarende bewoners. Voor hem betekende die verandering niet dat het Leefkringhuis overbodig werd. De problemen veranderden, maar de behoefte aan een laagdrempelige plek bleef. 
   Ook persoonlijk maakte Scheerder een opvallende ontwikkeling door. Ongeveer dertig jaar voor zijn overlijden bekeerde hij zich tot de islam en nam hij de naam Said aan. In de buurt bleef hij voor velen gewoon ‘Meneer Paul’. 

Financieel zwaar weer

In 2017 kwam er een einde aan zijn formele rol bij het Leefkringhuis. De organisatie verkeerde financieel in zwaar weer. De gemeente stelde een noodsubsidie van ongeveer 340.000 euro beschikbaar, maar koppelde daaraan organisatorische veranderingen en de komst van een nieuw bestuur. Scheerder moest vertrekken. Dat viel hem zwaar, al benadrukte hij dat voor hem vooral telde dat het Leefkringhuis kon blijven bestaan. 
   Zijn betekenis ligt uiteindelijk misschien juist in het feit dat hij zichzelf nooit primair als vertegenwoordiger van een systeem presenteerde. Hij stond voor een vorm van sociaal werk die begint bij nabijheid, vertrouwen en onmiddellijk handelen. Niet eerst de vraag welke regeling van toepassing is, maar wat iemand nú nodig heeft. Het Leefkringhuis werd daardoor veel meer dan een hulpverleningsorganisatie: het werd een sociaal ankerpunt van de Vogelbuurt.
   Toen Scheerder op 29 september 2026 overleed, herdachten gemeente en buurt hem als iemand die gedurende tientallen jaren duizenden Noorderlingen had geholpen. Het Leefkringhuis bleef bestaan. Daarmee bleef ook iets voortleven van het idee waarop hij zijn werk baseerde: dat mensen in een buurt verantwoordelijkheid voor elkaar dragen en dat niemand die in moeilijkheden raakt van loket naar loket zou moeten worden gestuurd. 

Publicatiedatum: 05-10-2026
Datum laatste wijziging: 14-10-2026


< Vorige biografie < Overzicht > Volgende biografie >

Bestel nu

Moderne geschiedenis van het sociaal werk

‘Van der Lans leidt ons op een verhelderende wijze door de geschiedenis van mensen, niet alleen professionals, die werken aan een rechtvaardiger samenleving.’

Fresco Sam-Sin bij OVT